Artykuły naszych nauczycieli - Ja Ty My Przedszkole nr 19 w Elblągu

Przejdź do treści
Rozwój społeczny uczniów ze spektrum autyzmu – wprowadzanie uczniów z Zespołem Aspergera
w środowisko rówieśnicze
Katarzyna Majewska, Emilia Witek
Przedszkole NR 19 JA TY MY w Elblągu
Nie ma jednej recepty, bo każde dziecko z Zespołem Aspergera jest inne.  
Każde z dzieci ma własną, unikalną osobowość – „typowe” objawy zespołu Aspergera również manifestują się na sposób specyficzny dla każdej z osób. W efekcie nie istnieje dokładna instrukcja postępowania dla każdego dziecka z ZA, podobnie jak żadna z metod wychowania i nauczania nie jest odpowiednia dla wszystkich dzieci nie cierpiących na ZA.
Głównym objawem zespołu Aspergera są zaburzone relacje społeczne, co wynika z braku zdolności pojmowania zasad współżycia międzyludzkiego i może manifestować się na wiele sposobów. Mamy tu na ogół do czynienia ze skrępowaniem, sztywnością, egocentryzmem i brakiem ogłady towarzyskiej
Upośledzone interakcje społeczne
-  niezdolność do rozumienia złożonych reguł interakcji społecznych
-  skrajny egocentryzm
-  mogą nie lubić kontaktu fizycznego
-  mówią w kierunku ludzi zamiast do nich
-  nie rozumieją dowcipów, ironii, metafor
-  używają monotonnego lub wyniosłego, nienaturalnego tonu głosu
-  niewłaściwie wykorzystują kontakt wzrokowy
-  brak im wrażliwości i taktu
-  niewłaściwie interpretują wskazówki społeczne
-  nie są w stanie ocenić „dystansu społecznego”
-  wykazują niewielką zdolność inicjowania i podtrzymywania rozmowy
-  maja dobrze rozwiniętą mowę, ale duże problemy z komunikacją
-  łatwo dają się wykorzystać (nie dostrzegają że inni próbują je okłamać lub oszukać)
Trudności na jakie napotykają dzieci z ZA w interakcjach z grupa rówieśniczą.
Podstawowa działalnoscią dzieci w wieku przedszkolnym jest zabawa.
Zabawa to działanie wykonywane z przyjemnością i dla przyjemności, wyzwalające potencjał wyobraźni, zaspokajające szereg potrzeb psychicznych (m.in. potrzebę kontaktu i akceptacji), usprawniające motorykę ciała, zapewniające odprężenie i dobre samopoczucie. Poza tym:
- przyjemność i radość z wykonywania czynności,
- dobrowolność uczestnictwa,
- poznanie nowych wartości i informacji,
- kreatywność,
- stworzenie odrębnego świata fikcji,
- zaspokojenie różnych potrzeb ludzkich.
Przedszkolak z ZA nie rozumie jak się bawić i trzeba mu tłumaczyć reguły gry, które jego rówieśnicy pojmują błyskawicznie. Jeśli zdecyduje się na udział w zabawach grupowych, chce nimi kierować i wprowadzać własne zasady. Większość dzieci z ZA nie lubi gier i zabaw zespołowych, co też nie przydaje im atrakcyjności w oczach rówieśników.
Trudnością dla Niego jest nawiązanie kontaktu nie mówiąc już oprzyjaźni, nie wie jak to zrobić. Ponadto przedszkolaka charakteryzuje zmienność nastroju, a także problemy z emocjami - reaguje agresją, złością, bywa hiperaktywny. Dzieci z zespołem Aspergera czują się pewnie wówczas, gdy poruszają się według ustalonych schematów w uporządkowanym świecie. Często mają kłopoty z podjęciem decyzji, wobec czego wycofują się do ulubionych zajęć. Uwielbiają pochwały, wygrywanie, bycie pierwszym. Problem natomiast stanowią porażki, stawienie czoła krytyce. Ich złe zachowanie  często jest wynikiem kłopotów ze zrobieniem czegoś, niemożliwości w porozumieniu się, a to z kolei prowadzi do frustracji.
Specyficzne trudności wynikające z deficytów w zakresie teorii umysłu i centralnej koherencji
Oznacza to, że dziecko nie jest w stanie odczytywać co może myśleć i czuć druga osoba korzystając z sygnałów społecznych – mimika, gesty. Często uważa, że inni myślą to samo co on.
Słaba centralna koherencja oznacza defekt poznawczy polegający na niezdolności łączenia różnych informacji w jedną spójną całość, tak aby uchwycić i zrozumieć istotę tematu oraz móc odróżnić od siebie rzeczy ważne i nieważne.
Deficyt w zakresie teorii umysłu, zwany także „ślepotą umysłu”, powoduje poważne konsekwencje w regulowaniu kontaktów jednostki z otoczeniem. Niezdolność rozumienia, że inni myślą i czują oraz że wyrażają to w sposób niewerbalny, powoduje niezdolność przewidywania ich zachowań i wnioskowania o ich stanach psychicznych.
Deficyty teorii umysłu oraz słabej centralnej koherencji prowadzą do następujących trudności w funkcjonowaniu społecznym dzieci z ZA:
- nie rozumienie istoty udawania, zachowywania się „na–niby” lub w stylu „jak gdyby”, czarno-białe spostrzeganie rzeczywistości
- słaba zdolność rozumienia zabawy „w chowanego”, w „ciepło – zimno”, schowania czegoś lub dochowywania tajemnicy
- słaba zdolność wczuwania się w stany innych osób
- osłabiona zdolność przestrzegania konwenansu społecznego
- nieświadomość kompromitacji i nieświadomość tego, że można kogoś urazić poprzez nietaktowne postępowanie
- jednostronność komunikacji
Praca nad powyższymi deficytami obejmuje:
- naukę udawania (czynności, zawodów, emocji itp.)
- naukę różnorodnych zabaw opierających się na chowaniu przedmiotów (zasady, odczytywanie wskazówek)
- naukę zasad współżycia społecznego poprzez wskazywanie zalet ich stosowania oraz negatywnych konsekwencji ich łamania
- rozpoznawanie i nazywanie stanów emocjonalnych innych osób oraz wyjaśnianie ich potencjalnych przyczyn
- uwrażliwianie dziecka na emocje i zachowania innych
-  naukę właściwych reakcji na stany emocjonalne i zachowania innych osób
- przewidywanie potencjalnych reakcji innych na własne zachowanie
- naukę zasad komunikacji i prowadzenia dialogu
W celu kształtowania powyższych umiejętności możemy wykorzystywać:
- zabawę
-  pantomimę
- kalambury
- gry
- materiał obrazkowy
- historyjki przyczynowo – skutkowe
- komiksy
- filmy
- historyjki społeczne
Jak ułatwić dziecku z Zespołem Aspergera wejście w grupę rówieśniczą
Większość dzieci z ZA chce mieć przyjaciół, ale po prostu nie wie jak ich zdobyć.
Chociaż dzieciom brak jest osobistego rozumienia emocji innych, mogą nauczyć się prawidłowego sposobu reagowania. gdy w niezamierzony sposób obrażają rozmówców czy wykazują się brakiem taktu lub wrażliwości, konieczne jest wyjaśnienie im, dlaczego ich reakcja była niewłaściwa oraz jaka reakcja byłaby prawidłowa. Osoby z zespołem Aspergera muszą uczyć się umiejętności społecznych drogą intelektualną: brak im wyczucia społecznego oraz intuicji.
Podobnie jak inne maluchy, potrzebują one miłości, czułości, troski i zrozumienia.
Podstawą w pracy z nimi jest cierpliwość i konsekwencja. Najczęściej są inteligentne i kochające - warto to dostrzec i podkreślać. Trzeba też zadbać o to, by mimo ograniczeń znalazły swoje miejsce w grupie i nie dążyć na siłę do tego, by funkcjonowały tak, jak ich rówieśnicy.
Brak wglądu w cudze przeżycia i niezrozumienie potrzeb innych, niezdolność do empatii powoduje, że dziecko z ZA ma skłonność do narzucania innym swojej woli. Dlatego należy wytyczyć mu wyraźne granice postępowania, ustalić niezmienne reguły i konsekwentnie przestrzegać zasad. Należy pokazać maluchowi jak dołączyć do zabawy, jak uwzględnić zdanie innych dzieci, jak się z nimi dzielić. W prosty i jasny sposób wytłumaczyć zasady zabaw grupowych i zasady panujące w przedszkolu oraz ustalić nagrody za zgodną zabawę z rówieśnikami. Trzeba zwracać uwagę na to, aby nasze wypowiedzi były proste, precyzyjne i dosłowne, ponieważ dziecko nie jest w stanie zinterpretować tego, co mówią inne osoby. Pamiętajmy, że nie rozumie również metafor i przenośni. Należy położyć nacisk na to, aby tłumaczyć mu wszystko tak, aby mogło zrozumieć, ponieważ najczęściej bardzo dobrze zapamiętuje i jest w stanie dokładnie powtórzyć informacje, ale bez rozumienia ich.
Strategie wspierania dziecka z Zespołem Aspergera  w zakresie zaburzeń społecznych w naszej grupie
· Innowacja pedagogiczna „Razem w grupie” – model pomocy dla dzieci autystycznych oraz z ZA
· Szczegółowa obserwacja dziecka w pierwszych tygodniach nowego roku szkolnego.
· Opracowanie IPET-u, na podstawie obserwacji, orzeczenia, szczegółowego wywiadu z rodzicami.
· Na podstawie obserwacji zachowań i postępów dzieci z autyzmem, we współpracy ze specjalistami, tworzymy indywidualne programy, które kierują postępowaniem dziecka w ramach integracji. Zadaniem wychowawcy jest także bezwarunkowe uznanie godności każdego dziecka, docenienie indywidualnych osiągnięć i możliwości oraz ochrona wolności każdego z nich.
· Podczas typowych aktywności przedszkolnych, takich jak zabawy tematyczne, zabawy plastyczne czy zabawy ruchowe, dzieci uczą się nawiązywania kontaktów z rówieśnikami, skutecznej komunikacji oraz poznają obowiązujące w grupie zasady i normy. Zabawa w grupie zachęca je do współpracy z innymi, a tym samym jest okazją do rozwijania kompetencji społecznych.
· Organizacja pracy przedszkola przewiduje dla dzieci z autyzmem i ZA:
- indywidualne zajęcia rewalidacyjne z wychowawcą,
- zajęcia rewalidacyjne w parach lub małych zespołach,
- pracę w grupie z nauczycielem wspomagającym (cieniem),
- indywidualne zajęcia w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej
 ( rewalidacja, zajęcia    korekcyjno-kompensacyjne, terapia logopedyczna, zajęcia  rehabilitacji ruchowej),
- zajęcia i zabawy dydaktyczne w grupie,
- zajęcia i zabawy dowolne,
- wyjścia z grupą.
Zasady ułatwiajace przcę z dziećmi ze spektrum autyzmu:
· Akceptacja i pełne zrozumienie ograniczeń dziecka z Zespołem Aspergera.
· Otoczenie dyskretną opieką – dziecko może stać się łatwym celem zaczepek i prowokacji.
· Praca nad zachowaniami, które są trudne do zaakceptowania przez otoczenie.
· Pomoc w zrozumieniu trudnych emocji, nazywanie ich, wyciszanie.
· Cierpliwość, gdy dziecko wpada w złość lub jest agresywne. Nie stosujemy przemocy, ale nie dopuszczamy także, by dziecko skrzywdziło siebie, nas, bądź rówieśnika. Po opanowaniu sytuacji zawsze staramy się wyjaśnić, nazwać.
· Współpraca z rodzicami dziecka. Czasem mają już gotowe strategie radzenia sobie z trudnościami dziecka (choć nie zawsze).
· Stosujemy jasny system zasad i konsekwencji pozytywnych i negatywnych:
Konsekwencje pozytywne:
- dokładne:
- opisujemy (możliwie krótko) konkretne, właściwe zachowanie dziecka; to co widzimy
- informujemy dziecko o swoich odczuciach
- unikamy ogólnych sformułowań
-  natychmiastowe -  chwalimy natychmiast po wystąpieniu właściwego zachowania, ewentualnie po jego zauważeniu
- musi koncentrować się na aktualnym osiągnięciu dziecka, jeśli będziemy ją odkładać, możemy zapomnieć i stracić szansę na pochwalenie, możemy zniechęcić dziecko do dalszych wysiłków, dziecko może zapomnieć, za co właściwie jest chwalone, możemy nieświadomie pochwalić (wzmocnić), nie to zachowanie na którym nam naprawdę zależy
-„ drobiazgowe” – należy zwracać uwagę na wszelkie oznaki poprawy
- nie należy oczekiwać zdecydowanych zmian w zachowaniu i postępowaniu dziecka
- dla dziecka z zespołem Aspergera ważna jest pochwała za rzeczy, zachowania, które innym
przychodzą bez większego wysiłku; trzeba obserwować dziecko i nagradzać wszelkie
przejawy poprawy, jeśli tylko widzimy, że dziecko stara się i jest zaangażowane w
wykonywanie określonego zachowania
- szczera i spontaniczna
- należy unikać przesadnego entuzjazmu, nieadekwatności, zbyt wielkich słów
- częsta
- dziecko musi często słyszeć pozytywne komentarze dotyczące jego zachowania, to działa
motywująco i podnosi samoocenę
- początkowo należy zauważyć i pochwalić właściwe zachowanie za każdym razem, kiedy się
pojawiło
Przykłady wzmocnień pozytywnych (społecznych i rzeczowych)
- pochwała ustna
- akceptujące spojrzenie
- uśmiech
- mrugnięcie
- gest O.K. (pomimo, iż dziecko z ZA ma trudności z ich rozumieniem, stanowi to okazję do nauki)
- naklejki, coś słodkiego
Konsekwencje niewłaściwych zachowań powinny być:
-Szybkie – następują bezpośrednio po przewinieniu
- Skuteczne – doprowadzone do końca
- Sprawiedliwe – odpowiednie do przewinienia, adekwatne do wieku dziecka i jego poziomu
rozwoju
- Słuszne – związane z rzeczywistym przewinieniem dziecka
- Stanowcze
Formy negatywnych konsekwencji naturalnych ( zawsze po wyciszeniu):
-  naprawienie szkody np. zepsuta budowla - odbudowanie
- wyłączenie z sytuacji np. zabiera zabawki innym dzieciom = jest odsunięte od dzieci i zabawy
na określony czas, w miejsce, gdzie nie ma atrakcyjnych rzeczy do robienia
- ograniczenie swobody działania np. wyciągamy konsekwencję nie za pomocą słów, ale czynem
- bierzemy rękę dziecka i kierujemy ją w stronę rozrzuconych klocków, „pomagamy ręce
sprzątnąć” ( odnosi się głównie do dzieci młodszych )
tel. 55 625-81-20
ul. Ślusarska 8, Elbląg
ple19@vp.pl
Wróć do spisu treści